Μητέρα και Γιος Σεξουαλική Κακοποίηση.

Μητέρα - Γιος Αιμομιξία

Σήμερα, παρόλο που η κοινωνία έχει μεγαλύτερη επίγνωση της σεξουαλικής παιδικής κακοποίησης, η αιμομικτική κακοποίηση των αγοριών από τις μητέρες τους σχεδόν ποτέ δεν αναφέρεται στον Τύπο, ακόμη και αν τα γεγονότα είναι καλά τεκμηριωμένα. 

Η κοινωνία εξακολουθεί να πιστεύει ότι η σεξουαλική κακοποίηση από την μητέρα προς τον γιο, όπως η αιμομιξία είναι σπάνια. Αυτή η πεποίθηση θα μπορούσε να εξηγηθεί με δύο τρόπους: είτε αυτό το ταμπού είναι τόσο ισχυρό που θέλουν να νομίζουν ότι δεν συμβαίνει, ή η κοινωνία δεν είναι ακόμη έτοιμη να αναγνωρίσει και να παραδεχθεί αυτή τη μορφή της αιμομιξίας. 

Μετά από μια ολοκληρωμένη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας σχετικά με την αιμομιξία μητέρα - γιος και πολλές συζητήσεις με τους επαγγελματίες στον τομέα της σεξουαλικής κακοποίησης, φαίνεται η προφανής ενέργεια ορισμένων κύκλων να αποκρύπτουν την σεξουαλική κακοποίηση ενός παιδιού από την ίδια του τη μητέρα για να εφαρμόζουν φεμινιστικές πολιτικές και σκοπιμότητες.  

Οι μητέρες κακοποιούν σεξουαλικά τα παιδιά τους αλλά περνούν απαρατήρητες.

Για τους περισσότερους ανθρώπους η ιδέα μιας μητέρας που κακοποιεί τα παιδιά της, πόσο μάλλον να κακοποιεί σεξουαλικά τα παιδιά της, απλά δεν ταιριάζει. Αλλά δυστυχώς, οι περισσότερες μητέρες κακοποιούν σεξουαλικά τα παιδιά τους και ακόμη χειρότερο είναι ότι περνούν συχνά απαρατήρητες ή παραβλέπονται ως επιβλαβείς για τα παιδιά.

Πολλοί άντρες που έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά από τις μητέρες τους, ούτε καν κατονόμασαν τα επεισόδια αυτά ως κακοποίηση. Υπάρχουν διάφορα συναισθήματα και σκέψεις που είναι κοινά για έναν άνδρα που βιώνει την κακοποίηση.

Παραδείγματα όπου οι περισσότεροι Γιοι κακοποιήθηκαν σεξουαλικά με Αιμομικτική Συμπεριφορά από την ίδια τη μητέρα τους.

Από το βιβλίο της Δρ Hani Miletski "Mother-Son Incest: The Unthinkable Broken Taboo Persists".

Εμφανής Συμπεριφορές Κακοποίησης από την μητέρα

-Συνουσία

-Εξαναγκάζει το γιο της να έχει σεξουαλικές σχέσεις με άλλους ανθρώπους

-Χρησιμοποιεί το γιο της για τον αυνανισμό της με το τρίψιμο του στα γεννητικά όργανα της

-Βάζει το γιο της να της κάνει Αιδοιολειξία

-Αυνανίζεται Μπροστά στο γιο της

-Πραγματοποιεί Πεολειξία στο γιο της

-Αυνανίζει τον γιο της

-Βάζει το γιο της να της χαϊδεύει και να πιπιλίζει το στήθος της

-Εισάγει δάχτυλα και άλλα αντικείμενα στον πρωκτό του γιου της

-Εξαναγκάζει τον γιο της να δείχνει σεξουαλική συμπεριφορά με τα ζώα

Μυστικές Συμπεριφορές Κακοποίησης από την μητέρα

-Εισβάλλει στη ιδιωτικότητα του εφήβου γιου της όταν αυτός βρίσκεται στο ντους

-Κάνει μπάνιο στον γιο της μέχρι την εφηβεία του και καθαρίζει ακουμπά το πέος του 

-Κάνει μπάνιο μαζί με το γιο της

-Καθαρίζει τον πρωκτό του γιου της ακόμη κι όταν αυτός είναι αρκετά μεγάλος για να τον πάει στο σχολείο και βρίσκει λόγους για να του κάνει κλύσμα δίχως κανέναν προφανή λόγο

-Κοιμάται στο ίδιο κρεβάτι και αγκαλιάζει το γιο της κατά τη διάρκεια της νύχτας

-Προσφέρει στο γιο της αισθησιακό μασάζ

-Δίνει ερωτικά φιλιά στο γιο της στο στόμα

-Δίνει υπερβολικές αγκαλιές, φιλιά και χάδια στο γιο της

-Επιδεικνύει σαγηνευτική προκλητική συμπεριφορά στο γιο της

-Αφήνει επίτηδες την πόρτα του μπάνιου ανοικτή

-Ντύνεται και γδύνεται μπροστά στο γιο της

-Κυκλοφορεί στο σπίτι γυμνή ή με ρόμπα see-through μπροστά στο γιο της

-Αφήνει το γιο της να είναι μάρτυρας στις σεξουαλικές δραστηριότητες της με άλλους άνδρες

-Δείχνει στο γιο της πορνογραφικές ταινίες

-Φωτογραφίζει το γιο της για σεξουαλικούς σκοπούς

-Ντροπιάζει το γιο της για τη σεξουαλική ανάπτυξη του, το πέος του, ή τις προτιμήσεις του

-Κάνει με το γιο της σεξουαλικές συζητήσεις ή μιλάει μαζί του για τα δικά της εμπιστευτικά σεξουαλικά ζητήματα

-Συμπεριφέρεται στο γιο της ως γυναίκα, για παράδειγμα, τον βάζει να φορέσει ρούχα κοριτσιών και του αρνείται να του κόψει τα μαλλιά του

-Χειραγωγεί το γιο της κάνοντας τον να αισθάνεται υπεύθυνος για την ευημερία και συναισθηματική υποστήριξη της μητέρας

Στην φώτο το super model Stephanie Seymour με τον γιο της.
Οι φώτο μαρτυρούν ότι έχουν μια "περίεργη" σχέση.

Κοινά χαρακτηριστικά των θυμάτων Αιμομιξίας Μητέρας - Γιου

1) Μικτά Αισθήματα - Όταν είστε κάποιος που απλά άκουσε για τη σεξουαλική κακοποίηση που συνέβη σε ένα παιδί υπάρχει μια ξεκάθαρη απάντηση για το ποιος είναι υπεύθυνος/η - ο ενήλικας ή ενήλικη γονέας. 

Αλλά για το παιδί στις περιπτώσεις αυτές τα πράγματα είναι σπάνια τόσο σαφώς καθορισμένα.

Πολλά παιδιά αγαπούν τους γονείς τους, ανεξάρτητα από το πώς αντιμετωπίζονται. Είναι πολύ δύσκολο για μερικούς άνδρες να πουν και να καταγγείλουν ότι η μητέρα τους, τους κακοποίησε σεξουαλικά.

2) Ντροπή - Πολλοί άνδρες αισθάνονται ντροπή ότι η μητέρα τους έκανε σεξ μαζί τους. Οι άνδρες αισθάνονται άβολα από τη φύση τους να πουν σε κάποιον ότι είχαν κακοποιηθεί σεξουαλικά από τη μητέρα τους.

3) Οι περισσότεροι άνδρες θύματα σεξουαλικής κακοποίησης από την μητέρα τους, αισθάνονται υπεύθυνοι για ότι τους συνέβει - Στη σημερινή εποχή οι άνδρες είναι στοχοποιημένοι και θεωρούνται οι ηθικοί αυτουργοί για τις σεξουαλικές συνευρέσεις παρόλο που τις περισσότερες των περιπτώσεων είναι θύματα. Διαμέσου της διαρκής παραπληροφόρησης από τα ΜΜΕ και τα social media, που εμφανίζουν θύματα τις γυναίκες για να διαμορφώνουν απόψεις και πολιτικές, η καταγγελία ενός άνδρα που έχει πέσει θύμα σεξουαλικής κακοποίησης ή οποιασδήποτε άλλης μορφής κακοποίησης παραγκωνίζεται και αποσιωπείται εσκεμμένα. 

Γιατί τόσες πολλές γυναίκες βιάζουν τα αγόρια; 

Έρευνα ΣΟΚ, για τις γυναίκες που διαπράττουν σεξουαλική βία!

Ώρα να αλλάξετε το πρότυπο για τη σεξουαλική βία. Οι γυναίκες διαπράττουν σεξουαλική βία.

"Το 43% των αγοριών στο γυμνάσιο και των νέων ανδρών στο κολέγιο, ανέφεραν ότι είχαν μια ανεπιθύμητη σεξουαλική εμπειρία και από αυτούς, το 95% είπαν ότι μια γνώριμη σε αυτούς γυναίκα ήταν η επιτιθέμενη".

Σχεδόν το ήμισυ των νέων ανδρών λένε ότι είχαν ανεπιθύμητο σεξ. Μια νέα μελέτη αναφέρει ότι είναι δυνατό οι γυναίκες να βιάσουν τους άνδρες: Το 18% των ερωτηθέντων είπανε ότι οι γυναίκες χρησιμοποίησαν σωματική βία για να τους εξαναγκάσουν να κάνουν σεξ παρά τη θέλησή τους.

Ο βιασμός συμβαίνει σχεδόν εξίσου συχνά στους άνδρες

Περισσότερες γυναίκες (97,5%) από ότι οι άνδρες (93,5%) είχαν βιώσει μια ανεπιθύμητη σεξουαλική δραστηριότητα. 

Περισσότεροι άνδρες (62,7%) από τις γυναίκες (46,3%) είχαν βιώσει ανεπιθύμητη σεξουαλική επαφή!

Περισσότερες έρευνες σχετικά με την Σεξουαλική Βία Κατά των Ανδρών από Γυναίκες μπορείτε να διαβάσετε ΕΔΩ.

Απλά αδιανόητο!!! Παρόλο που ενήλικες γυναίκες Βιάζουν αγόρια, ορισμένα ΜΜΕ εξακολουθούν και τις παρουσιάζουν ως Θύματα !!!

Η εγκληματικότητα των Ελληνίδων παιδοκτόνων μητέρων.

Σύμφωνα με πρόσφατα στατιστικά στοιχεία της αστυνομίας, η γυναικεία παραβατικότητα στη χώρα μας, η οποία βρισκόταν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, παρουσιάζει σημαντική αύξηση. 

Άξιο επισημάνσεως είναι ότι η συγκεκριμένη αύξηση αφορά και εγκλήματα βιαιότητας, όπως ανθρωποκτονίες, στις οποίες παραδοσιακά οι γυναίκες δεν εμπλέκονταν. Αυτό αποτελεί ένα στοιχείο που οφείλει να αξιολογηθεί ερευνητικά και να μελετηθεί περαιτέρω, σε συνάρτηση με την γενικότερη κοινωνική και οικονομική κρίση.

Υπόθεση δολοφονίας Κώστα Πολύζου και το ψυχο-εγκληματικό προφίλ γυναικών που δολοφονούν τα παιδιά τους.

Η υπόθεση δολοφονίας του νεαρού Κώστα Πολύζου, η οποία εξιχνιάστηκε πριν από λίγες εβδομάδες μπορεί να θεωρηθεί ως μια υπόθεση “ακραίας εγκληματικότητας” δεδομένου ότι το έγκλημα ήταν ειδεχθές, ενώ η ίδια η μητέρα και ο πατριός του νεαρού φέρονται ως οι δράστες του εγκλήματος. Αναμφίβολα, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον η απεικόνιση του ψυχο-εγκληματικού προφίλ της μάνας που φτάνει στο σημείο να δολοφονήσει το ίδιο της το παιδί.

Η έρευνα σε εθνικό και διεθνές επίπεδο σχετικά με το προφίλ γυναικών που δολοφονούν τα παιδιά τους εντοπίζει ως κύριο κίνητρο της εγκληματικής τους δράσης την προσπάθειά των μητέρων να τα “λυτρώσουν” από έναν πραγματικό ή εικονικό πόνο. Λειτουργούν ως το “χέρι της θείας δίκης”, αναλαμβάνοντας να παίξουν το ρόλο του Θεού, Τον οποίο μάλιστα συχνά επικαλούνται. Ο κύριος σκοπός τους με τη διάπραξη του εγκλήματος είναι να διορθώσουν μια “αδικία της φύσης”, γιατί σύμφωνα με την δική τους κοσμοθεωρία το παιδί που υποφέρει από κάποιο σωματικό πόνο ή αντιμετωπίζει κάποια ψυχολογική διαταραχή ή ψυχιατρική ασθένεια δεν πρέπει να ζει, βάσει της λογικής ότι και το ίδιο υποφέρει, αλλά και αποτελεί “στίγμα” για την οικογένειά του. Στοιχεία που, ωστόσο, απουσιάζουν εντελώς από την παραπάνω υπόθεση. Εδώ φέρεται να έχουμε μια κυνική δολοφονία, με οικονομικές σκοπιμότητες.

Σε έρευνα που είχα πραγματοποιήσει στο παρελθόν στο Τμήμα ΕΜΜΕ του Παν/μίου Αθηνών, στο πλαίσιο της οποίας είχα προβεί σε συσχετισμό της Φόνισσας,της μυθιστορηματικής μορφής του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη με πραγματικές γυναικείες ψυχο-εγκληματικές μορφές, είχα εντοπίσει τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές παραδείγματα που έχουν ως κύριο κίνητρο εγκληματικής δράσης τη “λύτρωση από τον πόνο”.

Ενδεικτικά αναφέρω τις ακόλουθες περιπτώσεις: μια 53χρονη βρετανίδα μητέρα συγκλόνισε την κοινή γνώμη όταν δολοφόνησε και τα δύο σωματικά και πνευματικά ανάπηρα παιδιά της. Η μέθοδος τέλεσης του εγκλήματος ειδεχθής: τους έριξε μεγάλη ποσότητα υπνωτικού στο φαγητό τους και αφού αποκοιμήθηκαν τα έπνιξε με το μαξιλάρι. Το αξιοσημείωτο της υπόθεσης είναι ότι η εν λόγω μητέρα προέβη στη διπλή δολοφονία μετά από 23 ολόκληρα χρόνια συνεχούς φροντίδας και αυταπάρνησης. Όπως η ίδια δήλωσε με το τέλος της δικαστικής διαδικασίας που την καταδίκασε σε 3 χρόνια περιορισμό: “Τη νύχτα της 20ης Οκτωβρίου του 1999 είχα φτάσει σε σημείο κατάρρευσης. Πίστευα όλα αυτά τα χρόνια ότι ήμουν δυνατή, αλλά πια είχα καταρρεύσει”.

Στις 2/07/2011 ενημερωθήκαμε από τα μίντια ότι μία 50χρονη γυναίκα, μητέρα συνολικά τεσσάρων παιδιών, στραγγάλισε τον 11χρονο γιο της με μία ζώνη, για να τον προστατεύσει όπως είπε από τον κοινωνικό ρατσισμό, επειδή ήταν αυτιστικός. Στην ομολογία της στο δικαστήριο δήλωσε τα εξής: “Γελούσε τη στιγμή που τον σκότωνα. Τότε κατάλαβα ότι ήταν ευτυχισμένος. Έπρεπε να το κάνω. Στον παράδεισο θα σταματήσει να είναι δακτυλοδεικτούμενος. Τον σκότωσα γιατί φοβόμουν για το ποιος θα τον φρόντιζε”. Η 50χρονη γυναίκα μετά την πράξη της προσπάθησε να βάλει τέλος στη ζωή της, κόβοντας της φλέβες της. Το δικαστήριο αποφάσισε να την αφήσει ελεύθερη, καθώς έκρινε ότι είναι ψυχικά άρρωστη.

Επίσης, παγκοσμίως καταγράφονται περιπτώσεις γυναικών που σκοτώνουν απολύτως υγιή παιδιά, για να τα “γλιτώσουν”, πάλι όπως οι ίδιες πιστεύουν, από κάποια “ατιμία”. Σύνηθες παράδειγμα αποτελούν οι μητέρες –κυρίως σε κλειστές κοινωνίες- που σκοτώνουν τις ανύπαντρες κόρες τους που περιμένουν παιδί. Στην Ηλεία μία μάνα δηλητηρίασε την μόλις 21 έτους ανύπαντρη έγκυο κόρη της, με τη δικαιολογία: “Έχω δύο ακόμα ανύπαντρα κορίτσια και δεν θα δεχόταν κανείς να τα παντρευτεί, αφού προέρχονται από μία ατιμασμένη οικογένεια. Έπρεπε να ξεπλύνω την ντροπή και ζητώ η κοινωνία και ο Θεός να με συγχωρέσουν”.

Στις 12 Απριλίου του 1997 μία κοπέλα 19 ετών έγινε μητέρα χωρίς τη θέλησή της. Τα συναισθήματα ενοχής, ντροπής και φόβου για την αντίδραση των γονιών της και την κοινωνική κατακραυγή υπερίσχυσαν της μητρικής αγάπης και την οδήγησαν στην παιδοκτονία. Μόνη της έφερε στον κόσμο το παιδί της, το οποίο γέννησε στο μπάνιο του σπιτιού της και αφού έκοψε πρόχειρα μ’ ένα ψαλίδι τον ομφάλιο λώρο πέταξε το νεογέννητο κοριτσάκι της στο φωταγωγό της πολυκατοικίας.

Μία άλλη συγκλονιστική περίπτωση που διαδραματίστηκε στην Αθήνα αφορά μία 42χρονη μάνα δύο παιδιών, ενός αγοριού και ενός κοριτσιού, από την Τασκένδη. Σκότωσε την μόλις 15 ετών κόρη της, με τη δικαιολογία: “Ήταν ατίθασο παιδί. Όλο προβλήματα προκαλούσε. Δεν με άντεχε και εγώ δεν άντεχα άλλο. Είχε πάρει τον κακό δρόμο. Αργούσε να επιστρέψει τα βράδια σπίτι και εγώ δεν μπορούσα να την τραβήξω από τις παρέες”.

Η μέθοδος που χρησιμοποιείται, κατά κανόνα, σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ο πνιγμός ή η δηλητηρίαση. Άξιο επισημάνσεως είναι ότι αυτές οι γυναίκες συχνά έχουν ανώτερο κοινωνικο-οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο. Αυτό που κατ’ ουσίαν συμβαίνει είναι ότι έχουν εσωτερικεύσει στο μέγιστο βαθμό κοινωνικά στερεότυπα άκρως συντηρητικά, όπως π.χ. ότι ένα παιδί με ειδικές ικανότητες ή ένα παιδί εκτός γάμου είναι στίγμα για την οικογένειά του. Η ζωή των γυναικών που προβαίνουν σε τέτοιες αποτρόπαιες πράξεις καθορίζεται απόλυτα από τον ασφυκτικό κλοιό των “μη” και “πρέπει” που επιβάλλει η κοινωνία. Οπότε, όσο παράδοξο κι φαίνεται, επιλέγουν το θάνατο από μία ζωή “ατιμασμένη”, όπως εκείνες την θεωρούν. Δυστυχώς, ανάλογες υποθέσεις λαμβάνουν χώρα συχνά και το ερώτημα που τίθεται είναι ποια είναι η ευθύνη της κοινωνίας και ο ρόλος της οργανωμένης Πολιτείας στον τομέα της πρόληψης και στο πλαίσιο της αντεγκληματικής πολιτικής που πρέπει να ασκείται από τους εγκληματολόγους.

Ωστόσο, η υπόθεση Πολύζου είναι πολύ διαφορετική. Η φερόμενη ως δράστιδα μητέρα δεν επιδιώκει να απαλλάξει το παιδί της από κάποιο σωματικό ή ψυχικό πόνο, αλλά μέσα από το θάνατό του επιδιώκει να κερδίσει η ίδια τα μεγαλύτερα οικονομικά οφέλη. Το γεγονός αυτό προβληματίζει έντονα και προκαλεί ερωτηματικά για την ψυχοσύνθεση της γυναίκας αυτής που φέρεται να δολοφόνησε το ίδιο της το παιδί για οικονομικούς λόγους.

Επίσης, το παραπάνω έγκλημα, θα έλεγα, ότι δυστυχώς “εγκαινιάζει” μια νέα εποχή στην εγκληματικότητα στη χώρα μας, δεδομένου ότι ενώ η οικογένεια αποτελούσε πάντα τον πυρήνα και το θεμέλιο της ελληνικής κοινωνίας, πλέον βλέπουμε να σπάει αυτός ο συνεκτικό δεσμός και μια μητέρα να διαπράττει ένα στυγερό έγκλημα εις βάρος του παιδιού της. Ένα έγκλημα, μάλιστα, που για χρόνια προσπαθούσε να καλύψει με κάθε τρόπο.

Αναμφίβολα, πρόκειται για μια σοβαρή υπόθεση, την έκβαση της οποίας θα παρακολουθήσουμε.

Της Αγγελικής Καρδαρά

Λέκτορα Δημοσιογραφίας (CPJ Athens/University of Wolverhampton) –Συνεργάτιδα Πανεπιστημίου Αθηνών

Πηγή

Η υπερβολική εμμονή ως προς την παράταση του θηλασμού κρύβει σκοτεινά σημεία. Τι λένε οι ειδικοί.

Την απάντηση στις φανατικές ελληνίδες μητέρες που είναι υπέρ του θηλασμού και υποστηρίζουν με φανατισμό ότι "το παιδί να αποθηλάσει όποτε αυτό θελήσει", την δίνουν οι ειδικοί.

Σε ότι αφορά τους ειδικούς που ασχολούνται με την ψυχική υγεία, μιλώντας στο «Βήμα» αναφέρουν πως στην πτυχή της σχέσης μητέρας - παιδιού που αφορά τον θηλασμό πρέπει να υπάρχει μέτρο. 

Όπως τονίζει η κυρία Εφη Λάγιου-Λιγνού, ψυχοθεραπεύτρια παιδιών και εφήβων, υπεύθυνη του Προγράμματος Πρώιμης Παρέμβασης στην Παιδοψυχιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία», 

«η ακραία συνθήκη του θηλασμού ενός παιδιού που είναι σε ηλικία να τραφεί μόνο του δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση τη βιοψυχοκοινωνική αξία του θηλασμού. Η λαϊκή παροιμία "κάθε πράγμα στον καιρό του..." ισχύει και εδώ. Η μητέρα, δίνοντας το γάλα της στο νεογέννητο μωρό της, του δίνει μαζί και τη σκέψη της για αυτό: και τα δύο είναι απαραίτητα για τη σωματική και ψυχονοητική του ανάπτυξη. Το βρέφος ανταποκρινόμενο σε αυτό το "δώρο" της μητέρας του επιστρέφει με τον τρόπο του την ικανοποίηση που αυτή του πρωτοέδωσε, βάζοντας σε κίνηση αυτό το απαραίτητο συναισθηματικό δώσε-πάρε. Ομως "παν μέτρον άριστον"». 

Η ειδικός λέει ότι καθώς το παιδί μεγαλώνει διαφοροποιούνται οι ανάγκες του. 

«Ανταποκρίνομαι στις ανάγκες του παιδιού δεν σημαίνει πως κάνω ό,τι μου ζητήσει. Ο θηλασμός - πιπίλα δεν προσφέρει την ασφάλεια των ξεκάθαρων ορίων στο χάος της ψυχικής ανωριμότητας του παιδιού. Η μητέρα δεν εξυπηρετεί τις αναπτυξιακές ανάγκες του παιδιού της με το να τροφοδοτεί (για τους δικούς της λόγους) μια εικόνα του εαυτού της "πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα". Με τον παρατεταμένο θηλασμό δεν του προσφέρει πλαίσιο για να αναπτυχθεί και δεν προετοιμάζει το παιδί της να είναι ανθεκτικό στις ματαιώσεις, στις απογοητεύσεις και στις αντιξοότητες της ζωής».

Η ψυχολογία της μητέρας. Η παράταση της προσκόλλησης στο θηλασμό.

Τα άκρα ποτέ δεν είναι καλά, τονίζει από την πλευρά της και η κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια κυρία Κατερίνα Παπανικολάου. Όπως λέει, από τη μια πλευρά υπάρχουν οι μητέρες που έχουν αρνητική στάση απέναντι στον θηλασμό και μπορεί να έχουν αποφασίσει, πριν ακόμη από τον ερχομό του βρέφους, να μη θηλάσουν. 

«Αν και μια τέτοια στάση μπορεί να υπαγορεύεται από διάφορους συνειδητούς λόγους, όπως ο φόβος της γυναίκας να μη χαλάσει το σώμα της, συχνά η άρνηση αυτή έχει να κάνει με βαθύτερα αίτια, ίσως δυσκολίες στη σχέση της γυναίκας με τη δική της μητέρα όταν ήταν αυτή το βρέφος, ή ακόμη και δυσκολία αποδοχής του θηλυκού της εαυτού». 

Από την άλλη πλευρά και η υπερβολική εμμονή ως προς την παράταση του θηλασμού ίσως επίσης κρύβει «σκοτεινά σημεία». 

«Μπορεί να ξεπερνά την πραγματική πρόθεση της μητέρας για προσφορά φροντίδας προς το νήπιο και να υπαγορεύεται από μια ασυνείδητη επιθυμία που αφορά κάλυψη της ανάγκης της ίδιας της μητέρας για μια στενή - συμβιωτική σχέση με το παιδί». 

Κατά την κυρία Παπανικολάου από το τρίτο έτος της ζωής του παιδιού, και εφόσον έχει υπάρξει επαρκής κάλυψη των αναγκών του για ασφάλεια, η βασική ανάγκη του είναι η αυτονομία. 

«Η παράταση της προσκόλλησης ίσως καλύπτει ανάγκες της ίδιας της μητέρας για ασφάλεια και επαφή, ανάγκες που δεν έχουν επαρκώς καλυφθεί. 

Ο αποθηλασμός είναι ένας αποχωρισμός τόσο για το βρέφος όσο και για τη μητέρα. Η μητέρα θα στηρίξει το μωρό της σε αυτή τη διαδικασία, αλλά ίσως χρειαστεί να πάρει και αυτή στήριξη από κάποιον άλλον».

Η φανατική εμμονή στον θηλασμό. Απαραίτητη η αυτονόμηση του παιδιού.

Μεγάλη προσοχή στην τήρηση των λεπτών ισορροπιών ώστε οι μητέρες να μεγαλώνουν γερά (ψυχικά και σωματικά) παιδιά συστήνει και ο κ. Δημήτρης Καραγιάννης,παιδοψυχίατρος - ψυχοθεραπευτής οικογένειας, διευθυντής του Θεραπευτικού Ινστιτούτου «Αντίστιξη». 

«Ο θηλασμός αποτελεί μια πολύτιμη μετάβαση από την ενδομήτρια ζωή στη νέα πραγματικότητα. Η μητέρα, εκτός από την πολύτιμη τροφή με τα θρεπτικά συστατικά, προσφέρει το καλωσόρισμα στη ζωή με τη θερμή αγκαλιά της που εκφράζει την αγάπη της. Η άρνηση του θηλασμού για αισθητικούς λόγους ή λόγω έλλειψης χρόνου αποτελεί άρνηση της ίδιας της μητρότητας. Την ίδια στιγμή όμως η φανατική εμμονή στον θηλασμό λειτουργεί εις βάρος της συναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού και δημιουργεί καθηλώσεις επικίνδυνες για την προσωπικότητά του στη συνέχεια της ζωής του. Η προσφορά του μητρικού στήθους σε οποιαδήποτε δυσφορία του παιδιού το εκπαιδεύει στη συνέχεια της ζωής του να αναζητεί στην τροφή την αδιαφοροποίητη ικανοποίηση (καθήλωση στο στοματικό στάδιο εξέλιξης)».

Ο κ. Καραγιάννης σημειώνει ότι καθημερινά στην κλινική εμπειρία καταγράφονται επώδυνα περιστατικά ανάπτυξης φοβιών, αγχωδών αντιδράσεων, ακόμη και βαρύτερων ψυχικών διαταραχών που σχετίζονται με την αδιαφοροποίητη συγκυτιακή σχέση μητέρας - παιδιού.

«Η αποκλειστικότητα της σχέσης μητέρας - βρέφους δεν μπορεί να διαρκεί αιώνια, γιατί τότε δεν αφορά τη φροντίδα του παιδιού αλλά την κάλυψη άλλων συναισθηματικών αναγκών της μητέρας, η οποία απομυζεί το παιδί της, απομακρύνοντας ή περιθωριοποιώντας τον πατέρα. Συνεπώς εδώ έχουμε μια αντιστροφή της κατανόησης του οιδιποδείου συμπλέγματος σε ιοκάστειο σύμπλεγμα, όπου η μητέρα καθηλώνεται στο παιδί της και επομένως εμποδίζει την αυτονόμησή του».

Τι προτείνει για τον θηλασμό ο ΠΟΥ (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας).

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι καμία κυβέρνηση ή διεθνής αρμόδιος οργανισμός δεν δίνει συγκεκριμένη σύσταση σε ό,τι αφορά το πότε μια γυναίκα πρέπει να σταματήσει τον θηλασμό. 

Στις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) αναφέρεται ότι υπάρχουν πολλά και διαφορετικά οφέλη για την υγεία του παιδιού από τον αποκλειστικό θηλασμό κατά τους πρώτους έξι μήνες της ζωής του. 

Στη συνέχεια ο ΠΟΥ προτείνει έναν συνδυασμό τροφών, υγρών και λήψης μητρικού γάλακτος ως την ηλικία των δύο ετών

Οι επιπτώσεις ενός «κακού» διαζυγίου στον μελλοντικό ενήλικα.

Οι επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην αυριανή ενήλικη ζωή των παιδιών ένα «κακό» διαζύγιο που χαρακτηρίζεται από την ανωριμότητα του γονιού.

Υποστηρίζουμε πάντα ότι ένα διαζύγιο είναι καλύτερο από μία κακοποιητική σχέση, όπου ο ένας βρίζει τον άλλο σύντροφο, φέρεται άσχημα ή ακόμη και με βία – ας μην ξεχνάμε πως η βία δεν είναι μόνο σωματική, αλλά μπορεί να είναι και λεκτική ή και ψυχική επίσης.

Ακόμα χειρότερα όταν μάρτυρες μπροστά σε όλο αυτό είναι και τα μικρά παιδιά. Είναι αυτές οι περιπτώσεις που λέμε ότι καλύτερα οι γονείς να χωρίζουν παρά να τραυματίζουν σε καθημερινή βάση τα βλαστάρια τους.

Επιπτώσεις όμως μπορεί να υπάρχουν και μέσα από ένα «κακό» διαζύγιο στα παιδιά όπου οι γονείς φέρονται ανώριμα κατηγορώντας ο ένας τον άλλον, προσπαθώντας να πάρουν με το μέρος τους το παιδί, να το βάζουν να κατασκοπεύει και να τους μεταφέρει τις κινήσεις του άλλου γονιού, με ποιους συναντήθηκε, με ποιους μίλησε στο τηλέφωνο, με ποιους κάνει παρέα... 

Επιπτώσεις μπορεί επίσης να υπάρχουν όταν ο γονιός πιέζει το παιδί του να απαντήσει στη γνωστή «κακοποιητική» ερώτηση: «Ποιον αγαπάς περισσότερο; Εμένα ή τον μπαμπά/μαμά;»

Ας δούμε λοιπόν μερικές από τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην αυριανή ενήλικη ζωή των παιδιών ένα τέτοιο «κακό» διαζύγιο που χαρακτηρίζεται από την ανωριμότητα του γονιού.

Αυτοί οι αυριανοί ενήλικες μπορεί να αντιμετωπίζουν:

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοεικόνα

• Δυσκολία στην ψυχική τους προσαρμογή

• Δυσκολία στην ανάπτυξη της ταυτότητας

• Δυσκολία στην αναγνώριση ή και στην έκφραση συναισθήματος

• Ιδιαίτερες αντιλήψεις για την διαπαιδαγώγηση

• Άκαμπτη και απόλυτη στάση γύρω από τις οικογενειακές σχέσεις

• Επιφυλακτική ή και αποφευκτική στάση προς το γάμο

• Επιφυλακτική ή και αποφευκτική στάση προς την απόκτηση παιδιών...

Πιο απλά, αυτοί οι αυριανοί ενήλικες μπορεί μέσα τους να νιώθουν:

• Απώλεια εμπιστοσύνης στον άλλον

• Καχυποψία και υποτίμηση ως προς τις έννοιες της αγάπης, του έρωτα, της δέσμευσης

• Αίσθημα φόβου και αβεβαιότητας για το αύριο

• Αίσθημα φόβου μην ξαναπληγωθούν

• Αρνητική ή αδιάφορη στάση προς το γάμο

• Ενοχικό ή και αποφευκτικό συναίσθημα γύρω από την απόκτηση παιδιών

• Αμυντική αίσθηση δύναμης και ανεξαρτησίας ως αναπλήρωση...

Αυτοί οι αυριανοί ενήλικες μπορεί:

• να μην παντρευτούν ποτέ

• να παντρευτούν, να κάνουν παιδιά αλλά να μην επενδύσουν συναισθηματικά

• να αποφεύγουν να κάνουν παιδιά για να μην γίνουν οι ίδιοι «κακοί γονείς» σαν τους δικούς τους γονείς

• να υποσχεθούν πως δεν θα χωρίσουν ποτέ και να μένουν σε σχέσεις που δεν περνούν καλά

• να έχουν έντονη ανάγκη επιβεβαίωσης της αγάπης του συντρόφου τους με καταναγκαστικό τρόπο

• να κάνουν σεξουαλικές σχέσεις χωρίς να εμπλέκονται συναισθηματικά

• να μην μπορούν να μείνουν σε μία σχέση ή να ζητάνε επιβεβαίωση μέσα από πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους...

Μαρίνα Μόσχα

Ψυχοθεραπεύτρια, Συνεργάτης του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας του Θάνου Ασκητή

Πηγή

Η ραγδαία αύξηση των διαζυγίων και στα Τρίκαλα τα τελευταία χρόνια προκαλεί συζητήσεις και αντικείμενο έρευνας. 

Τα στατιστικά δείχνουν ότι τα παιδιά χωρισμένων γονέων έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να χωρίσουν στο γάμο τους σε σχέση με τα παιδιά που οι γονείς τους είχαν έναν ευτυχισμένο γάμο.

Η Μαρία Γαλάνη ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια αναλύει τα δεδομένα στο trikalavoice.gr...

«Είναι πολλά τα ζευγάρια» λέει «που αποφασίζουν να ακολουθήσουν χωριστούς δρόμους είτε μετά από μια μακροχρόνια σχέση είτε από μια σχέση βραχείας διάρκειας.

Οι πιο συνήθεις αιτίες είναι η απιστία, η έλλειψη επικοινωνίας ανάμεσα στο ζευγάρι και η απομάκρυνση τους, η ασυμφωνία χαρακτήρων, προβλήματα με το αλκοόλ ή με ναρκωτικές ουσίες, εξαρτήσεις, όπως ο τζόγος, η ψυχική ή η σωματική κακοποίηση. Επίσης, συναισθηματικές δυσκολίες και προβλήματα σχέσης, παράπονα για τη συμπεριφορά του συντρόφου, η εργασία. Έρευνες έχουν δείξει πως σημαντική αιτία διαζυγίων είναι το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και η κακή οικονομική κατάσταση, που ως αποτέλεσμα έχουν συχνές συγκρούσεις και εντάσεις μέσα στη σχέση. Άλλες αιτίες είναι γάμοι που έγιναν σε νεαρή ηλικία , η μη απόκτηση παιδιών, τα προσωπικά βιώματα του κάθε συζύγου. 

Τα στατιστικά δείχνουν ότι τα παιδιά χωρισμένων γονέων έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να χωρίσουν στο γάμο τους σε σχέση με τα παιδιά που οι γονείς τους είχαν έναν ευτυχισμένο γάμο.

Το διαζύγιο αποτελεί έναν στρεσογόνο παράγοντα, απέναντι στον οποίο ενήλικες και παιδιά πρέπει να προσαρμοστούν. Μετά από έναν χωρισμό, ο οποίος βιώνεται ως απώλεια, απαιτείται προσαρμογή στις νέες συνθήκες. Οι δυσκολίες είναι μεγαλύτερες, όταν υπάρχουν παιδιά. Μετά από ένα διαζύγιο συχνά παρατηρείται επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου. Οι κοινωνικές σχέσεις συρρικνώνονται, καθώς διασπώνται οι κοινοί φίλοι και γνωστοί του ζευγαριού. Παρατηρούνται ψυχικά προβλήματα, όπως άγχος, κατάθλιψη και μοναξιά. Η κατανάλωση αλκοόλ αυξάνεται και πολλοί είναι εκείνοι που αρνούνται να αποδεχτούν το χωρισμό. Συχνά στο γραφείο έρχονται άτομα να ζητήσουν βοήθεια μετά από ένα χωρισμό, αφού τους είναι δύσκολο να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους. Επίσης, παρατηρούνται σωματικά συμπτώματα, καθώς αποδυναμώνεται το ανοσοποιητικό σύστημα λόγω της κακής ψυχολογίας. Σε κάποιες περιπτώσεις έχει παρατηρηθεί και αυτοκτονικός ιδεασμός. 

Δεν είναι απαραίτητο οι συνέπειες ενός διαζυγίου να είναι πάντα αρνητικές. Πολλοί είναι εκείνοι που χωρίζουν συνειδητά, ξαναβρίσκουν τον εαυτό τους και χαίρονται με το νέο τρόπο ζωής. Οι έρευνες υποστηρίζουν πως το 90% των ανθρώπων που χωρίζουν επανακάμπτουν. Συνήθως χρειάζεται ένα διάστημα 2-3 χρόνων για την προσαρμογή στο νέο τρόπο ζωής.

Ο Wiseman μίλησε για το Ψυχικό Διαζύγιο και τα 5 στάδια που διέπουν έναν χωρισμό. 

1) Άρνηση: 

οι σύζυγοι χρησιμοποιούν την άρνηση για να διατηρήσουν την ισορροπία στο γάμο τους, δηλώνοντας ότι είναι ικανοποιημένοι και δεν έχουν κάποιο πρόβλημα ή ευθύνονται τρίτοι για τα προβλήματά τους. 

2) Απώλεια και κατάθλιψη: 

σε αυτό το στάδιο το ζευγάρι βιώνει την απώλεια ερχόμενοι αντιμέτωποι με την πραγματικότητα. 

3) Θυμός και αμφιθυμία: 

οι συνέπειες του διαζυγίου, όπως η ρύθμιση οικονομικών και νομικών θεμάτων, όπως για παράδειγμα η επιμέλεια των παιδιών προκαλεί θυμό στους συντρόφους και αμφιθυμικά συναισθήματα, όπως τη θέληση τους για επανασύνδεση. 

4) Επαναπροσανατολισμός του τρόπου ζωής και ταυτότητας: 

το στάδιο αυτό είναι το πιο δύσκολο, καθώς σηματοδοτεί την αλλαγή σε όλα τα επίπεδα, κοινωνικό, προσωπικό, σεξουαλικό και επαγγελματικό. 

5) Αποδοχή και νέο επίπεδο λειτουργίας: 

αυτό είναι το στάδιο της αποδοχής του χωρισμού και η σταθεροποίηση στο νέο τρόπο ζωής.

Όταν υπάρχουν παιδιά στην οικογένεια είναι καλό οι γονείς να τα προετοιμάζουν για το χωρισμό τους. Μιλώντας στα παιδιά με ειλικρίνεια τα βοηθάμε να κατανοήσουν τους λόγους, για τον οποίο οι γονείς χωρίζουν, ώστε να μην τρέφουν ελπίδες για επανασύνδεση των γονιών που κάθε παιδί αυτό επιθυμεί. Πολλοί είναι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι δε χωρίζουν για χάρη των παιδιών. Όμως, είναι καλύτερο για τα παιδιά να ζουν σε ένα ήρεμο περιβάλλον παρά σε ένα περιβάλλον που συνεχώς υπάρχουν συγκρούσεις. Επίσης, καλό θα ήταν να ενημερωθούν τα παιδιά ότι ο χωρισμός αφορά τη σχέση τους ως ζευγάρι και όχι ως γονείς. 

Ως γονείς θα είναι όπως ήταν πριν το διαζύγιο και σημαντικό είναι ως γονείς να κρατήσουν κοινή γραμμή ως προς τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους και να μην αλληλοκατηγορούνται απέναντι στα παιδιά.

Οι γονείς πρέπει συνεχώς να ενδυναμώνουν το αίσθημα ασφάλειας και προστασίας που παρέχουν προς το παιδί τους και να δείχνουν ότι αγαπούν το παιδί τους όπως πάντα».

Info: Γαλάνη Μαρία Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια Πτυχιούχος Παντείου Πανεπιστημίου Ειδικευμένη στην Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία και στην Ψυχολογία Υγείας

Πηγή

Η μητρική αγάπη θεωρείται αυτονόητο συναίσθημα αλλά αντικειμενικά δεν είναι.

Τα παιδιά δεν είναι τα ιδανικά παιδιά της φαντασίας μας. Όπως επίσης και οι μητέρες δεν μοιάζουν μ' αυτές που περιγράφουν τα ποιήματα.

Ο μύθος της μητρότητας – όπως κάθε μύθος – είναι απλουστευμένος και απλοποιημένος. 

Όλοι μας έχουμε βιώσει την κατάρριψη αυτού του μύθου στην παιδική μας ηλικία, αλλά μεγαλώνοντας όλοι θέλουμε ν’ αποδείξουμε ότι εμείς θα τον επαληθεύσουμε ως γονείς.

Μοιάζει να υπάρχει μια συλλογική πεποίθηση ότι όταν μια γυναίκα γίνεται μητέρα – μεταμορφώνεται σε καθαγιασμένο πλάσμα. Όσοι έχουν μπει στη διαδικασία να δουλέψουν θεραπευτικά με τον εαυτό τους, γνωρίζουν ότι το είδος και η ποιότητα της αγάπης που έχουμε εισπράξει ως παιδιά, αυτό είναι που μπορούμε να προσφέρουμε ως γονείς .

Η σχέση με το παιδί είναι μαγική. Ο ενήλικος άνθρωπος φαινομενικά, έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει την ιδανική σχέση, να πλάσει τον ιδανικό άνθρωπο, όπως τον έχει στο μυαλό του.

Αυτό όμως το πρότυπο πολύ συχνά, μέσα στο εικοσιτετράωρο συγκρούεται με τα πραγματικά συναισθήματα που ξεπηδούν απ εκεί που δεν τα περιμένεις και τα οποία παραμένουν ανομολόγητα και καλά κρυμμένα .

Προσπαθώντας οι γονείς να φτιάξουν αυτό που φαντάζονται πολύ συχνά – ανάλογα και με τον χαρακτήρα τους – το πετυχαίνουν. Πετυχαίνουν ακριβώς την εικόνα και ξεγελούν τον κοινωνικό περίγυρο και τον εαυτό τους. Ο μόνος που δεν ξεγελιέται είναι το παιδί. Το οποίο παραμένει ο μοναδικός αξιόπιστος μάρτυρας της αλήθειας των συναισθημάτων κάθε οικογένειας.

Μπορεί να κακοποιηθεί συναισθηματικά ένα παιδί για να αναγκαστεί να χωρέσει στην εικόνα που έχουν οι γονείς, να ανταποκριθεί στις προσδοκίες τους, να γίνει αυτό που εκείνοι θέλουν. Όμως πάντα θα υπάρχει κάτι που αργά η γρήγορα θα εμφανισθεί ως αδυναμία, ασθένεια, επιθετικότητα, απάθεια και δεν θα μπορεί να το εξηγήσει κανείς.

Η κακοποίηση των παιδιών δεν είναι μόνο οι ακραίες ιστορίες που βγαίνουν στις ειδήσεις. Συμβαίνει καθημερινά από ανύποπτους γονείς. Συμβαίνει μ ένα απλανές βλέμμα, με μια επιτιμητική ματιά, με προσβλητικά λόγια, με θυμό που εγκλωβίζεται σ ένα κλειστό στόμα. Συμβαίνει όταν οι γονείς εστιάζουν στα επιτεύγματα και όχι στο ίδιο το παιδί, στην ύπαρξη του.

Συμβαίνει, όχι γιατί αυτό που κάνει ή δεν κάνει ένας γονιός, είναι από μόνο του τόσο φοβερό, αλλά γιατί το μωρό είναι τόσο εύθραυστο και εξαρτημένο για την επιβίωση του απ αυτούς. Είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να αντιλαμβάνεται στο κέντρο της ύπαρξης του την κάθε δόνηση που νοιώθει το πλάσμα που του δίνει ζωή.

Δεν πρέπει καμία μητέρα να νομίζει πως μπορεί να φροντίζει ένα μωρό μηχανικά, χωρίς επιπτώσεις. Το μωρό που δεν συναντά ένα βλέμμα να το κοιτάζει, νοιώθει ότι βρίσκεται σε θανάσιμο κίνδυνο. Το αποτύπωμα της συναισθηματικής απουσίας ή της συναισθηματικής αναστάτωσης της μητέρας είναι ανεξίτηλο στην ψυχή και στο σώμα του ανθρώπου.

Όμως γιατί οι μητέρες δεν είναι τόσο διαθέσιμες όσο χρειάζεται να είναι, για τις ανάγκες του παιδιού;

Γιατί οι μητέρες και οι πατέρες είναι πριν απ όλα άνθρωποι. Άνθρωποι που έχουν διανύσει μια απόσταση στη ζωή τους, μπορεί να έχουν πληγές ανοιχτές, κρυμμένα μυστικά, καταπιεσμένα συναισθήματα και σε κάθε περίπτωση παιδικά τραύματα που τώρα ενεργοποιούνται.

Έρχεται το παιδί στη ζωή μας και μας φέρνει αντιμέτωπους με το παρελθόν μας. Έχουμε δύο επιλογές ή θα το αντιμετωπίσουμε ή θα του το κληροδοτήσουμε αυτούσιο. Αυτή είναι ακριβώς η ευκαιρία που δίνει η γονεϊκότητα. Σου καθρεφτίζει τις πληγές, τις στρεβλώσεις, τα κενά. Μπορείς πάντα να αποστρέψεις το βλέμμα αλλά όχι χωρίς τίμημα.

Οι γονείς που νοιάζονται, το πιο σημαντικό που μπορούν να κάνουν, για να προστατεύσουν τα παιδιά τους απ τον εαυτό τους, είναι να φροντίσουν τον εαυτό τους. Μόνο έτσι θα επιτρέψουν στην αγάπη τους να εκδηλωθεί αβίαστα και ευεργετικά.

Πηγή

Η σχέση σας είναι το αυριανό πρότυπο του παιδιού σας.

Το πρότυπο και η συμπεριφορά που βλέπουν τα παιδιά και αντιγράφουν από τους γονείς τους.

 

Εκείνος που στην οικογένεια καταγωγής του είχε την ευθύνη των άλλων, αναζητά αρχικά κά­ποιον που θα τον κάνει να νιώθει ευχάριστα, αλλά στην συνέχεια ο άλλος τού γίνεται βάρος με το να μην αναλαμβάνει τις δικές του υποχρεώσεις.

Αντί­στοιχα, ο σύντροφος που αρχικά βολεύεται με την διάθεση του άλλου να αναλαμβάνει τις υποχρεώ­σεις στη συνέχεια είναι υποχρεωμένος να ζει με κά­ποιον που βαρυγκωμά, δυσανασχετεί και που του συμπεριφέρεται υποτιμητικά. Η γνώση των καταστάσεων αυτών οδηγεί τους ευαισθητοποιημένους γονείς να επιδιώκουν, ώστε όλα τα παιδιά τους, ανεξαρτήτως σειράς, να έχουν υπευθυνότητα, αλλά δίχως να χάνουν την πολύτι­μη παιδικότητά τους.

Ταυτόχρονα η θέληση να έχεις μια ζεστή συντροφική σχέση επιτρέπει την απαιτητική υπέρβαση του ρόλου που είχες αναλάβει και την ανάδειξη ενός εαυτού που περιλαμβάνει και στοιχεία που εσύ συνειδητά επιλέγεις να έχεις.

Η συνέχεια και η αλλαγή αποτελούν τα δύο σημαντικά θέματα στην απόφαση δύο ατόμων να πα­ντρευτούν. Απαιτείται ο καθένας να διακρίνει κάτι οικείο, αλλά να αναζητεί και κάτι καινούργιο στο σύντροφο του. Το οικείο σχετίζεται με την ανάγκη διατήρησης της αίσθησης ταυτότητας και το και­νούργιο με την ελπίδα ανανέωσης της ζωής του με νέες εμπειρίες.

Είχα πάει πριν από αρκετά χρόνια σε ένα παι­δικό σταθμό, που είχα την εποπτεία του, για πα­ρατήρηση των παιδιών. Ήμουν καθισμένος στο πάτωμα σε μια γωνία για να μην δυσκολεύω με την παρουσία μου. Το ενδιαφέρον μου σε κάποια στιγμή κέρδισε ένας έντονος διάλογος που γινόταν δίπλα μου από δύο τετράχρονα παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, που έπαιζαν με το κουκλόσπιτο που υπήρχε εκεί.

Η φωνή του κοριτσιού ήταν πολύ έντονη, το ύφος του αγανακτισμένο, έκανε ζωηρές χειρονομίες και το βλέμμα του ήταν πολύ απορριπτικό, καθώς φώναζε προς το συνεσταλμένο αγόρι: «Θα πας επι­τέλους να αγοράσεις τα μακαρόνια, για να τα μά­γειρέψω; Πόσες φορές χρειάζεται να σου το πω; Έχω κουραστεί να τα κάνω όλα εγώ! Και έχω και σένα …». Το αγοράκι κάτι ψέλισσε που δεν το θυ­μάμαι και εφυγε για να εκτελέσει τις εντολές.

Ήμουν σίγουρος από την άνεση και των δύο παιδιών στους ρόλους τους ότι το παιγνίδι αυτό το ζούσαν καθημερινά στα σπίτια τους. Αυτό όμως που αναρωτιόμουν ήταν το τι θα τους έκανε να μη διαλέξουν αντίστοιχους συντρόφους στο μέλλον και να μην παίζουν το ίδιο παιχνίδι.

Aπόσπασμα από το βιβλίο του ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Καραγιάννη, Έρωτας ή Τίποτα – Εκδόσεις Αρμός

Πηγή

Το πένθος, βιώνει η πλειοψηφία των παιδιών με διαζευγμένους γονείς.

Δραματικές είναι οι επιπτώσεις που έχει ένα βίαιο διαζύγιο στη ζωή των παιδιών.

Αιμορραγούσα πληγή, η οποία επηρεάζει, διαμορφώνει και συνοδεύει την υπόλοιπη ζωή τους, είναι για τα παιδιά το βίαιο διαζύγιο ενός ζευγαριού!

Τα αποτέλεσμα μακροχρόνιων επιστημονικών μελετών δείχνουν ότι η πλειοψηφία των παιδιών βιώνει το δραματικό αυτό γεγονός ως πένθος, αφού χάνει την μέχρι τότε οικογενειακή του ζωή (φίλους, γείτονες, συμμαθητές κ,λ,π).

Μάλιστα το πένθος, το οποίο συνοδεύεται από θυμό, οργή και ζήλια, διαρκεί πολλά χρόνια, καθώς οι αλλαγές στην ζωή των παιδιών είναι συχνές και πάρα πολλές.

«Το διαζύγιο είναι μια σημαντική ψυχολογική και κοινωνική αλλαγή στην ζωή των παιδιών και μπορεί να διαρκεί πολλά χρόνια. Από πολλούς θεωρείται ανάλογο του πένθους, καθότι η απώλεια είναι κοινό χαρακτηριστικό» αναφέρει η παιδοψυχίατρος κ Μυρτώ Αρμενάκα.

Σύμφωνα με τους ειδικούς η διαδικασία του διαζυγίου περνάει θεωρητικά από τρεις φάσεις, κατά τις οποίες τραυματίζεται σε πολλές περιπτώσεις η ψυχική ισορροπία των παιδιών.

• Την οξεία φάση ( μπορεί να διαρκέσει χρόνια με υφέσεις, εξάρσεις, δικαστήρια κ,λ,π ) , η οποία περιλαμβάνει έντονες αντιδράσεις, συχνές εντάσεις, ακόμα και σωματική βία. 

• Την μεταβατική περίοδο κατά την οποία οι γονείς αρχίζουν να απομακρύνονται και ξεκινούν νέες σχέσεις, νέες καριέρες , νέοι τόποι διαβίωσης.

• Την τρίτη φάση όπου δημιουργούνται σχετικά σταθερές σχέσεις μεταξύ των γονιών.

Διαζύγιο και παιδιά διαφόρων ηλικιών

Δραματικές είναι οι επιπτώσεις που έχει ένα βίαιο διαζύγιο στη ζωή των παιδιών. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία τους εμφανίζουν:

Τα παιδιά μικρότερα των δυο χρόνων:

• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση 

• Φόβους ( όταν αλλάζει η ρουτίνα πηγαίνοντας από τον ένα γονιό στον άλλο)

• Διαταραχές στον ύπνο

• Φανταστικούς φόβους εγκατάλειψης

• Κλαίνε σπαρακτικά όταν αφήνουν τον ένα γονιό

• Επιθετικότητα προς τους γονείς, τους συνομήλικους και τους φίλους τους.

Τα παιδιά 5-8 χρόνων:

• Κλαίνε ( για τον γονιό που απομακρύνεται από την εστία και φοβούνται ότι θα αντικατασταθεί από άλλο πατέρα η μητέρα)

• Πιστεύουν ότι δεν είναι μόνιμο γεγονός ο χωρισμός

• Πέφτει η σχολική απόδοση .

Τα παιδιά 8,5-12 χρόνων:

• Έντονο θυμό και επιθετικότητα προς ένα γονιό

• Άγχος, μοναξιά και διακατέχονται από αίσθημα εγκατάλειψης

• Συμπάθεια ως τον γονιό, ο οποίος είναι σε αδύναμη θέση και προσπαθούν να τον υποστηρίξουν

• Αρνητικές σχολικές επιδόσεις.

Οι έφηβοι:

• Οξεία κατάθλιψη,

• Αυτοκτονικό ιδεασμό και διαταραχές συμπεριφοράς

• Έντονο θυμό

• Βίαιη συμπεριφορά προς τους γονείς ακόμα και από παιδιά που δεν το είχαν ξανακάνει

• Άγχος για το μέλλον τους

Διαχρονικές επιστημονικές μελέτες αναφέρουν πως παιδιά που έζησαν δύσκολα διαζύγια θυμούνται σκηνές βίας με λεπτομέρειες ακόμα και 15 χρόνια αργότερα. Συχνά τέτοια παιδιά εμπλέκονται ως ενήλικες σε βίαιες σχέσεις. 

«Σύμφωνα με τις στατιστικές τα αγόρια είναι εκείνα που βιώνουν πιο δύσκολα το διαζύγιο των γονιών τους καθώς η προσαρμογή τους 18 μήνες μετά είναι χειρότερη των κοριτσιών» τονίζει η κ. Αρμενάκα και προσθέτει:

«Αντίθετα τα κορίτσια στην εφηβεία έχουν συγκρουσιακές σχέσεις με τις μητέρες τους ιδίως στους αποχωρισμούς. Πολλά κορίτσια 10 χρόνια μετά το διαζύγιο έχουν συχνές εφήμερες σχέσεις και έχουν αρκετά μεγαλύτερους συντρόφους. Αναφέρουν ότι φοβούνται τις δεσμεύσεις την απιστία και την προδοσία». 

Τα παιδιά των χωρισμένων γονιών έχουν τον φόβο ότι δεν θα επιτύχουν μια μόνιμη σχέση, και ότι δεν θα καταφέρουν να ξεπερνούν τις δυσκολίες με συνέπεια να φεύγουν εύκολα από τις σχέσεις τους.

Ιδίως οι άντρες έχουν τον φόβο ότι ανά πάσα στιγμή θα προκύψει πρόβλημα και φοβούνται περισσότερο όταν όλα πάνε καλά. Όταν χωρίσουν από τις δικές τους οικογένειες συχνά ακολουθεί περίοδος που δεν εκπληρώνουν επαρκώς τα γονικά τους καθήκοντα.

Την χειρότερη εξέλιξη έχουν τα «παιδιά του Αρμαγεδώνα» που σύρονται στα δικαστήρια και συμμετέχουν στις δικαστικές διενέξεις του ζευγαριού.

«Όλα τα παιδιά των ζευγαριών που οδηγούνται σε διαζύγιο, περισσότερο δε στις περιπτώσεις του βίαιου, θα πρέπει να μένουν έξω από τις διαμάχες και αντιδικίες των γονιών και να έχουν ψυχολογική υποστήριξη» τονίζει η κ. Αρμενάκα και καταλήγει.

«Στόχος της ψυχολογικής υποστήριξης πρέπει να είναι η κατανόηση της κατάστασης του διαζυγίου, η ανάλυση των απωλειών , η βελτίωση των συμπτωμάτων του θυμού και των αυτόκατηγοριών, η αποδοχή της μονιμότητας του διαζυγίου και στόχευση ρεαλιστικών ελπίδων για τις σχέσεις με τους γονείς».

Πηγή

Το διαζύγιο των γονέων προκαλεί τον φόβο εγκατάλειψης στα παιδιά.

Το διαζύγιο μπορεί να κλονίσει τα θεμέλια των βασικών αντιλήψεων του παιδιού για τον κόσμο και να του δημιουργήσει φόβους ότι οι γονείς μπορεί να το εγκαταλείψουν ή να σταματήσουν να το αγαπούν. 

Ένα παιδί που οι γονείς του έχουν χωρίσει μπορεί να νιώθει εγκαταλελειμμένο και έχει έναν έντονο φόβο ότι θα τον εγκαταλείψει και ο γονέας με τον οποίο μένει μαζί. Στο μυαλό του παιδιού ακόμη και ένας βραχυπρόθεσμος αποχωρισμός από τον γονέα φαντάζει οριστικός.

Ερευνητικά αποδεικνύεται ότι, ο φόβος εγκατάλειψης αποτελεί ισχυρό προβλεπτικό δείκτη των προβλημάτων προσαρμογής των παιδιών, ανεξάρτητα από την ηλικία ή το φύλο τους. 

Επίσης, έρευνες έδειξαν ιδιαίτερα υψηλή συσχέτιση του φόβου εγκατάλειψης με εσωτερικευμένα προβλήματα προσαρμογής (άγχος, κατάθλιψη και προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις) και χαμηλότερη αλλά σταθερή συσχέτιση με εξωτερικευμένα προβλήματα προσαρμογής (παραβατική συμπεριφορά, επιθετικότητα κλπ).

Οι συμπεριφορές που εκδηλώνουν αυτό το άγχος μπορεί να ποικίλουν. 

Ο φόβος εγκατάλειψης οδηγεί μερικά παιδιά να συμπεριφέρονται «καλά», προκειμένου να μη «χάσουν» την αγάπη και τη φροντίδα των γονέων τους. Καθώς όμως είναι δύσκολο για ένα μικρό παιδί να κρατήσει έναν τέτοιο έλεγχο για πολύ καιρό, μπορεί να προκύψουν προσβολές πανικού εν αναμονή μιας πιθανής απόρριψης. 

Άλλα παιδιά πανικοβάλλονται τόσο πολύ από μια φανταστική τους απόρριψη από τους γονείς, που υιοθετούν μια «κακή» συμπεριφορά για να απορριφθούν μια ώρα αρχύτερα. Εν ολίγοις, μια υπερβολικά κακή συμπεριφορά ή μια ασυνήθιστα συνεργατική συμπεριφορά έπειτα από ένα διαζύγιο μπορεί να κρύβει φόβους εγκατάλειψης. Ο πιο σημαντικός λόγος για τον οποίο τα παιδιά αναπτύσσουν άγχος εγκατάλειψης είναι ότι ο χωρισμός απειλεί τους δεσμούς προσκόλλησης τους.

Κλείνοντας να διευκρινιστεί ότι, παρά το γεγονός ότι δεν είναι δεδομένο ότι ένα διαζύγιο θα απειλήσει οπωσδήποτε τους δεσμούς αυτούς, ωστόσο απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή μιας και η ασφάλεια τους συμβάλλει καθοριστικά στην προσαρμογή των παιδιών μετά από ένα διαζύγιο, τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα.

Γράφει η Μαρία Βερβέρη. 

Η Μαρία Βερβέρη είναι Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος (MSc Ψυχολογία Παιδιών και Εφήβων, University of Leiden, Ολλανδία)

(Πρόγραμμα ΕΚΠΑ: Διαχείριση Χωρισμού – Διαζυγίου Γονέων)

Πηγή

Η πατρική εμπλοκή στην Ελλάδα και σε διεθνές επίπεδο.

Ο Έλληνας μπαμπάς είναι περισσότερο ενεργός στην ανατροφή των παιδιών.

Εισαγωγή

Τα τελευταία χρόνια η εμπλοκή του πατέρα έχει απασχολήσει ιδιαίτερα την επιστημονική και ερευνητική κοινότητα διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα. Ο ρόλος του πατέρα αποκτά σήμερα το κεντρικό πρόσωπο έρευνας στην οικογένεια καθώς αποτελεί τον καλύτερο δείκτη της ψυχοδυναμικής της οικογένειας και του είδους των επιδράσεων της στο παιδί (Παρασκευόπουλος, 1985).

Ο ρόλος του πατέρα έχει διερευνηθεί από τους Έλληνες επιστήμονες κυρίως όσον αφορά στην ισότητα στις οικιακές εργασίες και το χρόνο που δαπανά για την ανατροφή των παιδιών και λιγότερο για την εμπλοκή του στις σχολικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα (Κορωναίου, 2007), οι Έλληνες πατέρες είναι περισσότερο ενεργοί στην ανατροφή των παιδιών παρά στις οικιακές εργασίες.

Βασικός λόγος για την αλλαγή των γονεϊκών προτύπων και ρόλων και κυρίως αυτό του πατέρα είναι η γυναικεία απασχόληση σε ολόκληρη την Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα. Παρά το γεγονός ότι στην Ελλάδα η γυναικεία ανεργία είναι διπλάσια από εκείνη των ανδρών (42,5%) και στην Ευρώπη τα ποσοστά γυναικείας απασχόλησης είναι από τα πιο χαμηλά (72,8%) (Εθνική Έκθεση της Ελλάδας, 2005).

Η πατρική εμπλοκή σε διεθνές επίπεδο

Στη διεθνή βιβλιογραφική μας ανασκόπηση παρατηρήσαμε εκτεταμένη καταγραφή ερευνών, ιδιαίτερα σε Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και στην Ευρώπη, σχετικά με το πατρικό πρότυπο. Δεν είναι λίγες οι έρευνες που συνδέουν την σχολική επίδοση με την πατρική εμπλοκή, υποστηρίζοντας ότι η σχολική επίδοση των παιδιών επηρεάζεται σημαντικά από την εμπλοκή του πατέρα (Flouri, 2005).

Στη σχολική ηλικία, τα παιδιά με εμπλεκόμενους πατέρες έχουν περισσότερες πιθανότητες να αριστεύσουν στα μαθήματα γλώσσας και μαθηματικών (Bing, 1963; Goldstein, 1982; Radin, 1982). Έχουν πολύ υψηλό μέσο όρο μαθημάτων και έχουν πολύ καλές επιδόσεις στα ακαδημαϊκά τεστ (Astone & McLanahan, 1991; Cooksey & Fondell, 1996; Feldman & Wentzel, 1990; National Center of Education Statistics, 1997; Shinn, 1978; Snarey, 1993; Feldman&Wentzel, 1993).Τα παιδιά των εμπλεκομένων πατεράδων είναι πιο πιθανό να ζουν σε περιβάλλον με περισσότερα γνωστικά ερεθίσματα (William, 1997).

Το γεγονός ότι ο ρόλος του πατέρα είναι εξαιρετικής σημασίας και έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για το παιδί, επιβεβαιώνει πληθώρα ερευνών. Ο πατέρας είναι, συνήθως, εκείνος που φροντίζει το παιδί όταν η μητέρα εργάζεται. Έρευνα έδειξε ότι το 36% των οικογενειών διπλής σταδιοδρομίας, μετά τη μητέρα, ο πατέρας είναι το άτομο που ενδιαφέρεται και φροντίζει τα παιδιά (Ferri&Smith,1995). Σε άλλη έρευνα (Katz & Gottman, 1996) φαίνεται ότι ο πατέρας που αφιερώνει χρόνο στο παιδί του, είναι πολύ πιθανό το παιδί, και ειδικότερα το αγόρι, να έχει αυτοπεποίθηση στην ενήλικη ζωή του. Επίσης, η πατρική εμπλοκή επηρεάζει θετικά τη στάση του παιδιού απέναντι στο σχολείο (Flouri, Buchannan, & Bream, 2002).

Η πατρική εμπλοκή στην Ελλάδα

Ο Έλληνας πατέρας σήμερα θεωρεί σε ποσοστό 66,7% ότι είναι καλύτερος και περισσότερο ενεργός σε σχέση με τον πατέρα του (Κορωναίου, 2007), ενώ σε ποσοστό 30,8% θεωρεί ότι δε διαφέρει από το δικό του πατέρα.

Στην ίδια έρευνα, παρατηρείται μεγαλύτερη πατρική εμπλοκή στην πυρηνική οικογένεια της οποίας τα μέλη συγκατοικούν, ενώ είναι αισθητά μειωμένη σε περιπτώσεις διαζυγίου.

Άλλη έρευνα (Σδράλη, 2010) συνδέει την πατρική εμπλοκή με το μορφωτικό επίπεδο του πατέρα. Όσο υψηλότερο είναι το μορφωτικό επίπεδο τόσο μεγαλύτερη είναι και η εμπλοκή. Ειδικότερα, οι πατέρες δήλωσαν ότι δε συμμετέχουν στην προετοιμασία για το σχολείο όσο στην ψυχαγωγία των παιδιών τους. Η πλειοψηφία των πατέρων συμμετέχει στο διάβασμα και την προετοιμασία για το σχολείο μερικές φορές το χρόνο ή και ποτέ. Αντίθετα, στην ψυχαγωγία των παιδιών τους, οι πατέρες συμμετέχουν καθημερινά.

Την κύρια ευθύνη για τις επισκέψεις στο σχολείο έχει αναλάβει η μητέρα. Ωστόσο, το 25% των πατέρων δηλώνει ότι συμμετέχουν από κοινού και οι δύο γονείς στις επισκέψεις στο σχολείο των παιδιών, ενώ το 16,7% των πατέρων δηλώνει ότι συνήθως πηγαίνουν οι ίδιοι.

Σημαντική αύξηση της πατρικής εμπλοκής παρουσιάζεται στην επαρχία απ' ότι στην πρωτεύουσα, Σύμφωνα με την έρευνα με τίτλο: «Ίσοι σύντροφοι: Επαναπροσδιορίζοντας το ρόλο των ανδρών στην εργασιακή και προσωπική ζωή» που συντονίστηκε από το Κ.Ε.Θ.Ι., το 42% των πατέρων στην Αθήνα μεγαλώνουν τα παιδιά τους και ασχολούνται με τη φροντίδα τους ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην επαρχία είναι 77,8%.

Ο Έλληνας πατέρας θεωρεί ότι είναι πιο διαλλακτικός, δημοκρατικός και έχει περισσότερη και πιο ποιοτική επικοινωνία με τα παιδιά του. Σε αυτό έχουν συμβάλλει κατά πολύ οι αλλαγές σε νομικό επίπεδο, καθώς τους χορηγείται άδεια πατρότητας, όπως επίσης και γονική άδεια για επίσκεψη στο σχολείο, η οποία αφορά κυρίως τους διαζευγμένους γονείς. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα (Κορωναίου, 2007), η χρήση γονεϊκής άδειας δεν είναι διαδεδομένη μεταξύ των πατέρων, κυρίως όσων εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα αλλά και στην επαρχία.

Αποτελέσματα της ίδιας έρευνας καταδεικνύουν το γεγονός ότι παρότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό των πατέρων γνωρίζει τα δικαιώματά του σχετικά με τη χρήση αδειών (71,4%), μόνο το 8,2% κάνει συχνά χρήση των αδειών για επίσκεψη στο σχολείο του παιδιού. Πιο συγκεκριμένα, οι πατέρες που εργάζονται στο δημόσιο τομέα φαίνονται περισσότερο ενημερωμένοι σχετικά με τη χρήση αδειών και κάνουν χρήση των δικαιωμάτων τους περισσότερο από εκείνους που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα. Την ίδια τάση μη χρήσης αδειών εμφανίζουν και οι πατέρες που εργάζονται στην επαρχία. [

Βιβλιογραφία

- Astone, N. M., & McLanahan, S. S. (1991). Family structure, parental practices, and high school completion. American Sociological Review, 56, 309-320.

- Bing, E. (1963). The effect of child rearing practices on the development of cognitive abilities. Child Development, 34, 631-648.

- Cooksey, E. C., &Fondell, M. M. (1996).Spending time with his kids: Effects of family structure on fathers' and children's lives.Journal of Marriage and the Family, 58, 693-707. August

- Feldman, S. S., &Wentzel, K. R. (1990).Relations among family interaction patterns, classroom selfrestraint and academic achievement in preadolescent boys.Journal of Educational Psychology, 82, 813-819.

- Ferri, E and Smith, K. (1996) Parenting in the 1990s, Family Policy Studies Institute, London.

- Flouri, E., Buchanan, A., & Bream, V. (2002).Adolescents' perceptions of their fathers' involvement: Significance to school attitudes. Psychology in the Schools, 39, 575-582.

- Flouri, E. (2005). Fathering & Child Outcomes.Chichester: Wiley.

- Goldstein, H. S. (1982). Fathers absence and cognitive development of 12-17 year old. Psychological Reports, 51, 843-848.

- Katz L., Gottman J. (1996). Spillover effects of marital conflict: In search of parenting and coparenting mechanisms. In: McHale JP, Cowan PA, editors. Understanding how family level dynamics affect children's development: Studies of two-parent families. SanFrancisco, CA: Jossey-Bass;. pp. 57–76.

- Κορωναίου, Α., Πρεπούδης, Χ., Σιώτου, Ι., & Τικταπανίδου, Α., (2007), Ο ρόλος των πατέρων στην εξισορρόπηση της επαγγελματικής και οικογενειακής-προσωπικής ζωής, ΚΕΘΙ, Αθήνα.

- Μαράτου - Αλιπράντη, Λ., (1995), Η οικογένεια στην Αθήνα: οικογενειακά πρότυπα και συζυγικές πρακτικές, Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).

- National Center for Education Statistics.(1997). Fathers' involvement in their children's schools. Washington, DC: U. S. Government Printing Office.

- Παρακευόπουλος, Ι. (1985), Η ψυχική υγεία από τη σύλληψη ως την ενηλικίωση, αυτοέκδοση, Αθήνα.

- Radin, N. (1982). Father-child interaction and the intellectual functioning of four year old boys.Developmental Psychology, 6, 353-361.

- Shinn, M. (1978).Father absence and children's cognitive development.Psychological Bulletin, 85, 295-324.

- Snarey, J. (1993). How fathers care for the next generation: A four-decade study. Cambridge, MA: Harvard University Press.

- Σδράλη Δ., (2010). Ο ρόλος του άνδρα στην οικογένεια της υπαίθρου, πτυχιακή εργασία, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα

- Συμεωνίδου, Χ., κ.ά, (2000), Επιθυμητό και πραγματικό μέγεθος οικογένειας. Γεγονότα του κύκλου ζωής. Μια διαχρονική προσέγγιση: 1983-1997, ΕΚΚΕ.

- William, M. V. (1997). Reconceptualizing Father Involvement.Unpublished master's thesis, Georgetown University, Washington, DC.

- 6η Εθνική Έκθεση της Ελλάδας 2001-2004, Προς την Επιτροπή του ΟΗΕ για την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των γυναικών, ΥΠΕΣΔΔΑ, ΓΓΙ, Ιούνιος 2005.

Ισαβέλα Πουλιάνου*

* αν. νηπιαγωγός ειδικής αγωγής, ταμίας του Συλλόγου Αναπληρωτών Νηπιαγωγών

Πηγή